Loĵbano estas ege logika planlingvo kun neambigua sintakso. Tio signifas, ke komputilo povas senerare analizi Loĵbanan paroladon. Tiu kvalito aparte plaĉas al programistoj, filozofoj kaj aliaj homoj kiuj ŝatas esplori logikan pensadon.

Loĵbano pretendas esti kulture neŭtrala. Tamen, same kiel Esperanto, ĝi havas klaran Eŭropan inklinon. Ekzemple, ekzistas la radikoj skoto por "Skota kulturo, nacieco kaj lingvo" (5 milionoj da homoj) kaj xelso por "Greka/Helena kulturo, nacieco kaj lingvo" (11 milionoj), sed estas neniuj simplaj radikoj por la Niĝeria (155 milionoj), Filipina (92 milionoj), Vjetnama (86 milionoj) kaj Etiopa (79 milionoj) kulturoj, naciecoj kaj lingvoj.

Historio

En 1955 la usona sociologo kaj sciencfikcia verkisto d-ro James Cooke Brown kreis la lingvon Loglano. Parenteze en tiu sama jaro li publikigis la tabulludon Careers, en kiu oni devas akiri belegan sekretariinon por sukcesi kiel negocisto.

James Cooke Brown en 1994

En 1960 d-ro Brown publikigis la priskribon kaj celojn de Loglano en la revuo Scientific American. Kvar jarojn poste la sciencfikcia verkisto Robert Heinlein menciis Loglanon en sia romano The Moon is a Harsh Mistress.

Kvankam la lingvo de d-ro Brown estis nekompleta, li ĉiam postulis plenan kopirajton pri ĝi kaj ties uzo. Por eviti tiun limigon, kelkaj el liaj adeptoj, interalie Bob kaj Nora LeChevalier, disiĝis en 1987 por krei idan lingvon por ĉies uzo. Tiu Loglanido fariĝos Loĵbano. Ili pli-malpli prenis la bazajn ideojn de Loglano sed ŝanĝis ĉiujn vortojn por ke ĝi aspektu alie. Perfidaj idistoj!

Kiel en bona Usona kulturo, d-ro Brown registris la komercan markon Loglan kaj minacis procesi kontraŭ ges-roj LeChevalier. Sekve la Loĵbanistoj respondis per sia propra proceso por nuligi la komercan markon Loglan kaj ili sukcesas. Kia batalo! Ĝis sia morto en 2000, s-ro Brown ne aprobis Loĵbanon nek pardonis la idistojn!

Jen la patro de Loĵbano, Bob LeChevalier, fotita de Matt Arnold:

Elparolo

Ĝenerale la prononco de Loĵbano estas sufiĉe simila al tiu de Esperanto. Notu tamen la kelkajn diferencojn.

Akcento

Kiel en Esperanto, oni akcentas la antaŭlastan silabon. Tamen se tiu vokalo estas y, oni akcentas la silabon antaŭ ĝi.

Vokaloj

La literoj a, e, i, o kaj u estas samaj kiel en Esperanto. La loĵbana vokalo y prononciĝas kiel la meza kaj neŭtrala vokalo [ə] de la anglaj vortoj about kaj supply.

Atentu, ke vi neniam prononcu la vokalojn i kaj u malstreĉe kiel [ɪ] kaj [ʊ]. Tiuj sonoj estas rezervitaj por alia celo. Oni rajtas ilin uzi por kuseni inter malfacilaj konsonantoj. Ekzemple oni povas elparoli zdani ("domo") kiel [zɪdani].

Diftongoj

Kiam la jenaj vokaloj aperas sinsekve, ili reprezentas diftongan sonon.

Ĝenerale kiam du vokaloj aperas apude kaj ne estas diftongo, oni uzas la apostrofon, kiu rolas kiel konsonanto por dividi ilin.

Konsonantoj

La literoj b, d, f, g, k, l, m, n, p, r, s, t, v kaj z prononciĝas same kiel en Esperanto.

Atentu tamen la jenajn malsamaĵojn:

La jenaj Esperantaj literoj estas analizitaj kiel du literoj en Loĵbano:

La literoj h, q kaj w ne estas uzataj.

Punkto (.) estas uzata por indiki devigan paŭzeton. Komo (,) ne havas sonon. Oni ĝin uzas por apartigi silabojn, kiuj alie kuniĝus (precipe en propraj nomoj).

Daŭrigota…

Ruby estas la angla vorto por rubeno.

Ruby estas eleganta kaj potenca programlingvo. Inventis ĝin Japana mormono nomita YUKIHIRO Matsumoto (alinome Matz) en 1993. Kvankam Ruby estas serioza programlingvo, ĝi estas ankaŭ tre amuza kaj esprimpova. Kiel Matz mem diris, "Ruby estis planita por feliĉigi programistojn."

Ruby estas senkosta. Ĉiuj povas uzi ĝin. La fontoteksto, kiu funkciigas Ruby, estas nefermita. Tio signifas, ke ĉiuj rajtas rigardi, kiel Ruby funkcias interne aŭ eĉ ŝanĝi ĝin por funkcii alimaniere.

Ruby iom furoris en la lastaj jaroj parte pro Ruby on Rails, aplikaĵa kadro kiu uzas Ruby por krei dinamikajn TTT-paĝojn. (Tamen mi preferas la pli simplan TTT-aplikaĵan kadron Sinatra.)

Objektema programado

Matz… kia belulo!

En la pasinteco, multaj programlingvoj estis ordonemaj. Ili uzis u-verbojn kaj o-vortojn en longa instrukciaro: "Unue vi faru tion. Due vi faru tion. Fine vi faru tion."

Ruby estas objektema lingvo. Tio signifas, ke ĝi uzas "objektojn", kiuj funkcias kiel sendependaj maŝinetoj. Anstataŭ vaste pripensi la tutan programon samtempe, oni kreas individuajn maŝinetojn laŭbezone. Oni difinas, kion ĉiu faru kaj kiel ĝi parolu al aliaj maŝinetoj. Tio prezentas multajn avantaĝojn.

Ekzemple, teamo povas facile kunlabori pri unu sama programo. Mi povas jam verki miajn maŝinetojn tiel, ke ili perfekte konektiĝos al la maŝinetoj de mia kunlaboranto. Ni antaŭe decidis kion ĉiu maŝineto faros, kiajn mesaĝojn ĝi ricevos kaj kiajn respondojn ĝi donos.

Daŭrigota…

In Esperanto, the matter is clearer, and we have many words:

Hacker

• artifikulo: someone who uses cleverness, skill or ingenuity to impress or deceive
• kodumulo: an expert or hobbyist who modifies and tinkers with code in unconventional and custom ways
• kodrompisto, retpirato: someone who breaks into computer systems, typically to do malicious things
• datumsekurigisto: a computer security professional
• komputila virtuozo: someone brilliantly talented with computers

To hack

• kodumi: to tinker with code in original ways
• modifi: to modify
• ripari: to fix

For more computer vocabulary, check out:

• Sonja’s English-Esperanto Dictionary
• Komputada Leksikono
• Komputeko

B	baziliskoj
B	baziliskido
B	bazilisko
B	fajrobazilisko
Ĉ	ĉielaj estaĵoj
Ĉ	anĝelo
Ĉ	kvecalkoatlo
Ĉ	ĉina unukornulo

d	malgrandaj demonoj
d	diableto
d	maneso
d	tenguo
f	felisedoj
F	specialaj insektoj
F	forfikulo
F	majaa kulo
h	hundoj
h	ŝakalo
h	lupo
Ĵ	ĵargonbesto
K	kvantum-meĥanikisto
@	homoj kaj elfoj
@	arĥeologo
@	kuracisto
@	monaĥo
@	ŝinobo
@	Sorĉisto de Jendoro
@	valkirio
&	grandaj demonoj
&	Baal-Zebulo
&	ĝino
&	Ĵuiblekso
&	sukubo

Tamen ŝajnas ke la traduklaboro estus vera koŝmaro, almenaŭ laŭ Steve VanDevenver. NetHack estas programita en C kun tre malpura fontoteksto. Malgraŭ la obstakloj, kelkaj jam provas ĉinan tradukon! Mi ne scias, ĉu ili uzos ĉinajn skribosignojn por reprezenti la monstrojn, sed tio povus esti ege eleganta.

Eble mi simple lernu Ĝavon (au similan lingvon) kaj kreu mian propran Interretan Rogue-similan ludon, en kiu oni kuraĝe batalas Idistajn kanajlojn kaj Tokiponistajn prahomojn.

Kongreso pruvas, ke Esperanto povas esti la lingvo de amo

Eble la tutvirina rokbando iom evidentigis tiun fakton, kantante furorajn ŝlagrojn en lingvo, kiu sonas strange konata kaj samtempe fremdega. Sed kunsido de la Ligo de Samseksamaj Geesperantistoj vere malkaŝis la sekreton: Esperanto ja ŝanĝiĝis.

Prave ĝi devis formorti antaŭ multaj jaroj. Esperanto fondiĝis ĉe la fino de la 19-a jarcento, iĝis internacia movado en la komenco de la 20-a, kaj iam estis sufiĉe populara por esti persekutata de Hitlero kaj Stalino. Ĝi estas tiu internacia lingvo, kiu neniam vere sukcesis proklamiĝi de la tuta mondo.

Kvankam la resto de la homaro eble forgesis pri Esperanto, ĝiaj subtenantoj montriĝis obstine rezistemaj al la opinio, ke sia idealisma revo pri lingvo de paco kaj solidareco — lingvo pli facile lernebla ol la angla — ne havas rolon en la hodiaŭa mondo.

Ĉi-semajne 2000 partoprenantoj el pli ol 60 landoj kunvenas por la jara Universala Kongreso en Bjalistoko, Pollando — urbo kara en la koro de ĉiu Esperantisto ĉar tie naskiĝis antaŭ 150 jaroj la inventinto de la lingvo, Ludoviko Zamenhof.

Ilia misio estas disvastigi la ĝojon de Esperanto. Tamen laŭ la naturo de grandaj internaciaj movadoj, oni survoje ankaŭ komunikas unu aŭ du kromajn mesaĝojn.

Tiel estas, ke inter la pli ol 200 sesioj ĉisemajne, estas renkontiĝoj de Esperantaj vegetaranoj, nefumantoj kaj eĉ grupo, kiu kredas ke oni ne nur parolu en Esperanto sed ankaŭ ne estu nacioj.

Verŝajne unu el la plej ekzkluzivaj organizoj en la mondo, la grupo por gejoj kaj lesbaninoj — laŭvorte sam/seks/am/uloj — havas 200 membrojn en 40 landoj, interalie kelkaj, kie samseksamo estas kontraŭleĝa. "Ni havas membrojn en landoj kiel Kubo, Ĉinio kaj Irano," diris Francis Soghomonian, la eksiĝanta prezidanto de la grupo. "Ni certigas, ke ilia membreco etsu sekreta. Estas ilia sola lingvo por paroli al aliaj gejoj. En Irano estas tre severa cenzuro. Ili kapablas uzi Esperanton kiel sekretan lingvon por komuniki kun aliaj gejoj ekster Irano.”

Esperanto estas populara ankaŭ en Ĉinio, kie la registaro alprenis sintenon de tolerado, kaj en Japanio, kie Oomoto, ido de la ŝintoa religio, akceptis ĝin antaŭ pli ol 80 jaroj kiel sian manieron komuniki kun la ekstera mondo.

La Internacia Fervojista Esperanto-Federacio, unu el la plej malnovaj Esperanto-organizoj, ĉi-jare festas sian 100-an datrevenon. “Nia celo estas disvastigi Esperanton inter fervojistoj," diris Istvan Gulyas, la antaŭa vicestro de la nacia kompanio de fervojojen Hungario. "Fervojoj ne havas limojn." Ekzistas eĉ Esperanta fakvortaro pri fervojaj terminoj kaj esprimoj. "Ĝi enhavas pli ol 15 mil terminoj," diris s-ro Gulyas kun evidenta fiero.

Esperanto povas utili por franktrakoj kaj signalkabanoj, sed kio pri amo? Unu kritiko pri Esperanto estas, ke ĝi ne estas romantika lingvo. Tio ne veras, diras Kanada juristo Yves Bellefeuille: “Mi havas Flandran koramikinon kaj Esperanto estas nia sola komuna lingvo. Oni certe povas esti romantika en Esperanto. Ĝi havas ĉiujn vortojn, kiujn oni bezonas.”

Kelkfoje Esperanto kaj amo estas familia tradicio. Helen Fantom, pensiiĝinta kontisto el Newbury, Anglio, estas la filino de patrino el Essex kaj patro el Nederlando, kiuj renkontiĝis pere de Esperanto; ŝi renkontis sian propran edzon dum renkontiĝo en Londono, kaj ŝiaj du filoj — kiuj lernis Esperanton antaŭ ol la Angla — ambaŭ loĝas kun virinoj, kiujn ili renkontiĝis en Esperantio.

Fakte vizitantoj al la ĉi-semajna kongreso povus malkovri multe pli pri Esperanto ol ili intencis. En la libroservo, inter originala literaturo en Esperanto kaj tradukoj de Ŝekspiro, Goeto kaj Orwell, estas gvidlibro pri seksumo de la 1970-aj jaroj, multe pli detalplena ol io ajn eldonita en Britio tiutempe. La Esperanta termino por missionary position cetere estas "misiista pozo".

Kaj estontece? “Esperanto estas bona ideo, kiu atendas sian momenton," diris John Wells, emerita profesoro pri fonetiko ĉe University College Londo kaj prezidanto de la Akademio de Esperanto. Ĝis tiam, ili devas esti paciencaj: "La nuna superregado de la Angla lingvo ne povas daŭri, kaj la momento venos, kiam la mondo vidos, ke ĝi bezonas Esperanton. Nia devo estas gardi Esperanton en bonega stato.”

Arrr mateys, the Esperanto language be teeming with expressions dating back to the golden age of piracy in Esperantoland. Here be a few to get ye started.

*These are famous Haddockisms.
**not to be confused with krakeno, a tasty cracker or pretzel